EXPOSITIE / EXHIBITION Stedelijk Museum Zwolle Van 14-9 t/m 9-11-2003
  Let op: Deze expositie is voorbij !
In English - En Français



Holtenbroek spreekt aan! Een Zwolse wijk wordt vijftig jaar

De geschiedenis van de Zwolse wijk Holtenbroek begint letterlijk bij een mijlpaal: op 17 september 1958 sloeg ir. H.J.B. Witte, de toenmalige minister van Volkshuisvesting en Bouwnijverheid, de eerste paal voor de allereerste nieuwbouwflat de grond in. Natuurlijk was er aan deze feestelijke gebeurtenis heel wat vooraf gegaan: na de oorlog heerste er in heel Nederland grote woningnood, maar waren de middelen voor nieuwbouw beperkt.

De oplossing voor dit nijpende probleem was de zogenaamde systeembouw: massaal opgezette bouwprojecten met gebruik van het goedkope beton. Als een doos met legoblokken werden de wederopbouwwijken opgezet: hoge en middelhoge flats wisselden elkaar af in zich steeds herhalende patronen, die vanuit de lucht gezien op stempels lijken en ook zo genoemd worden. Holtenbroek als geheel is ook gestructureerd opgezet: de wijk bestaat in feite uit vier buurten, die door een assenkruis van wegen en groenvoorzieningen van elkaar gescheiden worden. Door deze manier van bouwen konden veel woningzoekenden snel en efficiënt aan een woning geholpen worden. De wijk stroomde snel vol, voornamelijk met pasgetrouwde stelletjes en jonge gezinnen.
Over hun woonomgeving was goed nagedacht: doordat de steden zoveel groter werden wilde de overheid de wijk als basis nemen. De inwoners zouden elkaar dan goed kennen, er zou een rustig en veilig woonmilieu ontstaan en iedereen zou zich hiervoor medeverantwoordelijk voelen. Deze wijkgedachte sloeg inderdaad goed aan: al korte tijd na de eerste Paaldag verenigde een aantal bewoners zich in een wijkvereniging, die zich sterk maakte voor Holtenbroek. Kinderspeeltuinen, veilige oversteekplaatsen voor schoolkinderen, cursussen in het wijkcentrum en de organisatie van soms zeer groots opgezette evenementen: de bewoners van Holtenbroek schrokken wat dit betreft nergens voor terug en de wijk kent dan ook een rijke geschiedenis van vieringen en feesten.
De woningen waren oorspronkelijk qua comfort niet vergelijkbaar met de huidige woningbouw: er was een lavet met hooguit een eenvoudige douche en er werd nog met kolen gestookt. Alle woningen waren dan ook netjes voorzien van een kolenhok op het balkon. Naarmate de wijk vorderde werden de woningen comfortabeler en uiteindelijk deed de centrale verwarming zijn intrede.
In de jaren zeventig verandert de filosofie van het wonen en hiermee ontwikkelt Holtenbroek zich in een nieuwe richting. Waar oorspronkelijk de hoogste prioriteit lag bij het huisvesten van zoveel mogelijk mensen op zo kort mogelijke termijn krijgt nu de woonbeleving de volle aandacht. Een eengezinswoning in het groen is het nieuwe ideaal. Voor Holtenbroek heeft deze verandering grote gevolgen. De wijk kent vooral hoogbouw, de huizenblokken zijn vrij krap opgezet, het comfort van de woningen blijft bescheiden. Veel gezinnen kiezen er dan ook voor om te gaan verhuizen: zij verlaten de wijk en verhuizen naar de Aa-landen of Zwolle-Zuid.

Met hun vertrek wordt de instroom van een nieuwe generatie Holtenbroekers ingeluid. De wijk, voorzien van relatief goedkope huurwoningen, wordt een typische starterswijk. Nieuwkomers in de ruimste zin van het woord vestigen zich in de wijk en de bevolkingssamenstelling verandert binnen een tiental jaren drastisch. De van oorsprong homogene groep Nederlandse gezinnen verandert in een kleurrijke mengeling van culturen en leefwijzen. Het samenleven van zulke verschillende groepen bewoners gaat niet altijd zonder slag of stoot, en vooral Holtenbroek I kent de typische grotestadsproblematiek van overlast en intolerantie. Toch blijven de problemen, zeker in vergelijking met andere grote steden, ruimschoots binnen de perken.

De afgelopen tien jaar is door bewoners, woningcorporaties, politie, maatschappelijk werk en andere instellingen veel in de wijk geïnvesteerd. Er kwam een politiebureau in de wijk, bewoners zetten zich in voor veiligheid en leefbaarheid in de buurt en het wijkcentrum werd een belangrijk ontmoetingspunt. Kort voor het jaar 2000 besloten gemeente en corporaties dat het tijd was voor renovatie en sloop van een aantal woningen in Holtenbroek I. Met een grondige herstructurering van de wijk is inmiddels begonnen. Het projectplan voorziet allereerst in vele, naar soort gevarieerde woningen, maar ook aan de voorzieningen is gedacht. Het winkelcentrum Sweelinckplein maakt plaats voor een schoolcomplex van het Deltion College waarvan de voorzieningen toegankelijk zijn voor de buurtbewoners. Aan het Bachplein verrijst een nieuw winkelcentrum met appartementen er omheen en op loopafstand van de Beethovenlaan wordt een woon- en zorgcomplex gerealiseerd. Ook hiervan zijn de diensten beschikbaar voor de wijk. Vanaf 2005 is vervolgens het wijkgedeelte tussen Beethovenlaan en Zwarte Water aan de beurt.

In de tentoonstelling komen de bewoners van Holtenbroek zelf aan het woord om het verhaal van hun wijk te vertellen. Vele foto’s uit albums en schoenendozen van de bewoners zelf, bouwtekeningen en films uit het archief laten zien hoe de wijk tot stand is gekomen. Ook de latere ontwikkeling van de wijk, het sociale leven en de veranderende bevolkingssamenstelling worden op deze manier geïllustreerd. Bovendien laten elementen uit de woningen duidelijk zien waarom het wooncomfort niet meer voldeed aan de eisen van de tijd. Op dit moment is de herstructurering van Holtenbroek een actueel thema in Zwolle. Het nieuwe Holtenbroek, de wijk van de toekomst, is in het museum te zien. Maquettes van de wijk en van de nieuw te bouwen woningen geven een indruk van hoe het allemaal gaat worden. Een modern opgezette wijk met comfortabele woningen in vele variaties, kortom een wijk waarvan ook in de toekomst de inwoners zullen zeggen: Holtenbroek spreekt aan!

Tijdens de expositie zal een video worden vertoond waarin bewoners vertellen over hun wijk.
Een korte impressie daarvan kunt u zien op de site van het museum:
- real media-formaat (lage kwaliteit): (0,35Mb)
- wmv-formaat (hoge kwaliteit): (2.1 Mb)
- mpeg-formaat (hoge kwaliteit): (4.4 Mb)

De video is gemaakt door de studente journalistiek Femke de Jong.

Exposerende kunstenaar(s) / exhibited artist(s):

Stedelijk Museum Zwolle
Melkmarkt 41, 8011 MB Zwolle, 038-4214650, open: di t/m zo 11.00-17.00, gesloten op nieuwjaarsdag, Koninginnedag en 1e kerstdag, Entree:, Volwassenen € 7,50 , Kinderen t/m 18 jaar € 2,50, 65+ € 5,00, Museumkaart gratis
Expositieperiode van 14 september t/m 9 november 2003