|
De orde der dingen
 
|
De najaarstentoonstelling van het MuHKA is opgebouwd rond het online beeldarchief van de Canadese kunstenaar Roy Arden. Het betreft een visuele database van meer dan 30.000 beelden, allemaal afkomstig van het internet, die alfabetisch zijn ingedeeld in allerlei meer of minder bizarre categorieën, de ene al rigoureuzer gedefinieerd dan de andere.
De tentoonstelling kwam voort uit een intense dialoog met Arden, die in 2005 reeds in het MuHKA te gast was als deelnemer aan Intertidal: Vancouver Art & Artists. Het online beeldarchief van Arden, dat de vorm heeft van een quicktime-filmpje met – naar het bekende boek van de Duitse filosoof Arthur Schopenhauer – de naam The World as Will and Representation, dient als uitgangspunt voor deze grootschalige groepstentoonstelling. De beeldbank staat hier centraal als esthetisch motief, maar ook als artistieke methode en culturele strategie – het archief, de atlas, de encyclopedie en de inventaris als even zoveel manieren om orde te scheppen in de oceanische zondvloed van beelden die onze huidige beeld-cultuur karakteriseert. Roy Ardens alfabetisch geordende digitale wereld-beeld thematiseert daarbij het dilemma van de kunstenaar ten overstaan van de dagelijkse beeldlawine, die in het internet natuurlijk haar meest extreme, extatische uitdrukking heeft gevonden: indammen of mee dobberen? Aan banden leggen of laten prolifereren? Nieuwe beelden maken en aan de steeds verder aanzwellende zondvloed toevoegen, of zich juist tot de bestaande beelden beperken, en daarin zoveel mogelijk orde in scheppen? De spanning tussen ‘found footage’ enerzijds, in het werk van Arden, Luis Jacob, Peter Piller, Joachim Schmid en in de klassieke ‘appropriation art’ van Richard Prince, en een strak gedisciplineerde, quasi-wetenschappelijke eigen beeldproductie anderzijds [Hans Eijkelboom, Els Vanden Meersch, Christopher Williams] loopt als een rode draad door deze presentatie; in het werk van Sarah Charlesworth en Sanja Ivekovic produceert deze spanning een directe kritiek op het mediale regime, en op de inflatoire conditie van visueel exces die onze huidige, door en door gemediatiseerde cultuur kenmerken.
Het internet in zijn meest exhibitionistische en voyeuristische toepassingen – flickr, google image search, youtube – functioneert niet zonder reden als een soort conceptuele horizon waartegen de verschillende kunstwerken en praktijken zich aftekenen, en De orde der dingen is in eerste instantie een tentoonstelling van en over beelden, over de honger en het verlangen naar beelden; fotografische beelden en de heden zo populaire [digitale] collagetechniek primeren, maar een aantal kunstenaars werken eveneens met taal: de dingen een naam geven is misschien wel het oudste ordenende principe, en in het door taal behekste werk van Tine Melzer, Marc Nagtzaam en Roger Willems & Mark Manders komt deze ordenende, inventariserende impuls dan ook het dichtst in de buurt van een compulsieve, obsessieve handeling – kunst als magische bezwering van veelheid en verschil.
De encyclopedische impuls die de voornoemde praktijken met elkaar gemeen hebben, of het nu naar parodie neigende typologieën of quasi-wetenschappelijke proeven van een antropologische sensibiliteit betreffen, verraadt de diepe, pre-moderne verwantschap tussen kunst en meer geïnstitutionaliseerde, ‘rationele’ vormen van weten. De titel van de tentoonstelling is een verwijzing naar de Engelse vertaling van het bekende boek Les mots et les choses van de Franse filosoof Michel Foucault, waarin deze de geschiedenis van de moderne wetenschap als een verlangen naar orde en overzichtelijkheid karakteriseert, als de geschiedenis van een door transparantie geobsedeerde wensdroom. De werken die in DE ORDE DER DINGEN worden getoond geven allen uitdrukking aan hetzelfde verlangen om – op welke bizarre wijze dan ook, en hoe gekker hoe liever – de wereld te ordenen en te inventariseren, transparant te maken, haar overzichtelijkheid terug te geven.
In de tentoonstelling is werk te zien van 26 kunstenaars – precies evenveel als er letters zijn in ons Latijnse alfabet: een verwijzing naar het structurerende principe achter The World as Will and Representation, de digitale beeldbank van Roy Arden waarmee het allemaal begon, maar ook naar de 26-delige Complete Dictionary van de jonge Duitse kunstenares Tine Melzer, waarin niet één beeld terug te vinden is. Waarom 26 kunstenaars? Waarom zijn er zesentwintig letters in het alfabet? Aan de basis van elke door de mens aan de wereld opgelegde orde ligt altijd hetzelfde arbitraire gebaar – de loutere wil om orde te scheppen. Aan gene zijde van deze wil heerst alleen chaos, de totale onoverzichtelijkheid, de nietsontziende willekeur.
Zoals Michel Foucault het stelde in de beroemd geworden inleiding op het boek dat The Order of Things zijn naam gaf: “there is nothing more tentative, nothing more empirical, than the process of establishing an order among things; nothing that demands a sharper eye” – het oog van de kunstenaar, kortom – “or a surer, better articulated language; nothing that more insistently requires that one allow oneself to be carried along by the proliferation of qualities and forms.”
Kunstenaars
Roy Arden, Sarah Charlesworth, Marjolijn Dijkman, Hans Eijkelboom, Daniel Faust, Douglas Huebler, Sanja Ivekovic, Luis Jacob, Cameron Jamie, Arthur Lipsett, ROMA Publications [Mark Manders & Roger Willems], Tine Melzer, Marc Nagtzaam, Cady Noland, Peter Piller, Sigmar Polke, Richard Prince, Robert Rauschenberg, Julian Rosefeldt, Thomas Ruff, Joachim Schmid, Steven Shearer, Nancy Spero, Batia Suter, Els Vanden Meersch, Christopher Williams, Jef Geys.
|
|
