|
Un autre monde J.J. Grandville
 
|
Grandville is één van de grootste Franse karikaturisten van de 19de eeuw. Hij wordt in 1803 geboren in Nancy, in een familie van kunstenaars en acteurs. Hij verhuist in 1825 naar Parijs en wordt er snel bekend met originele en virtuoze tekeningen waarin hij de karikatuur combineert met een grote verbeelding. Zijn erg productieve carrière eindigt plotseling bij zijn overlijden in 1847.
Les Métamorphoses du jour (1828-29), waarin antropomorfe dieren een menselijke komedie opvoeren in 70 scènes, is zo een groot succes dat zijn stijl en vondsten worden geplagieerd. Zoals Daumier en Gavarni werkt hij voor verschillende tijdschriften : L’Artiste, Le Charivari, La Caricature. Zijn satirische prenten hekelen zowel de zeden en gewoonten van zijn tijdgenoten als de politiek van de Juli-monarchie, wat hem problemen oplevert met de censuur.
Als in 1835 nieuwe wetten openlijke kritiek op de gevestigde orde zo goed als onmogelijk maken, gaat Grandville boeken illustreren: Fabels van Fontaine, Don Quichotte van Cervantes, Gullivers reizen van Swift, Robinson Crusoë van Defoe, Scènes de la vie privée et publique des animaux …
In 1844 verschijnt Un autre monde, een boek dat hij zelf heeft opgezet. In dit bevreemdende en tegelijk kritische fresco – zijn meesterwerk – keert Grandville de klassieke relatie tussen beeld en tekst om. De tekeningen hebben nu het overwicht, de ironische tekst van Taxile Delord krijgt de rol van illustratie. Met zijn talloze transformaties, visioenen, fantasieën, dromerijen, zoömorfosen, apotheosen en andere duivels-uit-dozen staat Un autre monde dicht bij de tijd waarin het publiek gefascineerd is door veel nieuwe wetenschappelijke, technische en industriële ontwikkelingen. Als vakman werkzaam in de ontspanningsindustrie, een sector in volle expansie, weet Grandville heel goed hoe hij de verrassingen aan elkaar moet rijgen met beelden die verwijzen naar populaire theatergenres, kermisattracties, diorama’s…
Tussen de lijnen van zijn verbazingwekkende tekeningen levert hij ook kritiek op zijn tijdgenoten die enthousiast de ‘vooruitgang’ omhelzen van de economie die ook de politiek heeft ingepalmd.
Moderne kunstenaars
JAMES ENSOR (1860-1949)
Belgische schilder en etser. In 1877 verlaat hij zijn geboortestad om naar Brussel te verhuizen waar hij lessen volgt aan de academie en vriendschappen aangaat met kunstenaars en intellectuele progressieven. Drie jaar later keert hij terug naar Oostende. Zijn eerste realistische werken wekken hevige reacties en spot op (vooral Chrysalide). Deelname aan de salons van Antwerpen en Brussel wordt hem geweigerd. In 1883 neemt hij deel aan de oprichting van de Groep van XX met Octave Maus. Met deze beweging als uitvalsbasis ontwikkelt Ensor zijn favoriete thema’s: het masker, het skelet, Christus en het zelfportret.
JAN FABRE (1958)
Tekenaar, plastisch kunstenaar, beeldhouwer, choreograaf, schrijver, film- en theaterregisseur, maker van installaties en vertoningen. Door zijn zeer persoonlijke iconografie, slaagt hij er in een eigen wereld te creëren en via de verscheidenheid van gebruikte materialen de verschillende kunstuitdrukkingen te verbinden vooral in het theater en de plastische kunsten. Hij tracht de opvattingen over het klassieke theater en de traditionele dans helemaal te herzien.
FRANCISCO DE GOYA (1746-1828)
Goya is de eerste moderne kunstenaar. Door zich los te maken van de conventionele beeldvorming en haar onderwerpen, verandert hij radicaal de toekomstige richting van de kunst. In zijn portretten, historische schilderijen zoals Dos de Mayo en Tres de Mayo (1814) maar ook in zijn verschrikkelijke ‘zwarte schilderijen’ (1819-1823) en zijn schokkende reeksen etsen Los caprichos, Los desastres de la querre, los proverbios bewijst hij zijn geniale inbreng in de vernieuwing van de toekomstige beeldentaal. Vooral in De grillen, kunnen we zien met welke beheersing deze baanbrekende kunstenaar de invloed van Rembrandt, zijn eigen inzichten en de populaire beeldvorming weet te herwerken en zo onuitputtelijke sterke beelden creëert.
DE BROERS LUMIÈRE
Auguste (1862-1954) en Louis (1864-1948) Lumière, twee franse ingenieurs, worden beschouwd als de uitvinders van de film. Ze zijn auteurs van vele uitvindingen zowel op medische vlak en in de wereld van het beeld. Zij patenteren het eerste industriële procedé van kleurenfotografie, de ‘autochrome’. De eerste publieke vertoning van een film vindt plaats in Parijs op 28 december 1895 in aanwezigheid van een dertigtal toeschouwers, waaronder Georges Méliès.
GEORGES MÉLIÈS (1861- 1938)
Producer, scenarioschrijver, decorbouwer, acteur en regisseur van franse films. In 1895 wordt Georges Méliès uitgenodigd voor een vertoning van de cinematograaf Lumière. Méliès is vooral gekend voor zijn technische inbreng in de filmwereld, op het vlak van trucages. In 1888 koopt hij het theater Robert Houdin waar hij illusiespektakels toont. Zijn werk, wordt, nadat het door de verder doorgedreven industrialisatie wordt verdrongen, na een tijd opnieuw ontdekt door de surrealisten.
DESMOND MORRIS
Woont en werkt in Oxford, Engeland. Zoöloog, etholoog en surrealistisch schilder. In 1957 organiseert hij een tentoonstelling met schilderijen die gemaakt werden door zijn chimpansee Congo. Dit is het resultaat van zijn wetenschappelijk project dat tracht te begrijpen op welke wijze chimpansees zich interesseren voor de schilderkunst. Hij blijft een voorloper op het vlak van menselijke ethologie via verschillende boeken, waarvan de meest bekende ‘The naked ape’ (1967).
PANAMARENKO (1940)
Schilder, beeldhouwer, ingenieur, fysicus, uitvinder en verzamelaar. Hij speelt met zijn imago als multimiljonair, excentriekeling en kosmisch denker en creëert zijn eigen wereld met vliegende objecten die de zwaartekracht en de moderne wetenschap uitdagen. Zijn werk is een schakel tussen technische en artistieke experimenten.
ODILON REDON (1840-1916)
Symbolistisch schilder en later, rond 1865, ook etser onder invloed van Rodolphe Bresdin. Zijn lithografisch album Dans le rêve, dat in 1879 wordt gepubliceerd, toont zijn zoektocht in de duisterste uithoeken van het onderbewustzijn. Hij creëert een persoonlijke wereld, een speurtocht naar de verbeelding. Beïnvloed en gepassioneerd door de wetenschap (Darwin, Lamarck) en de literatuur (Baudelaire), gaat hij in zijn kunstwerken op zoek naar de werking van het menselijk denken.
LADISLAS STAREVITCH (1882-1965)
Russische regisseur. Het is als directeur van het museum voor natuurgeschiedenis in Litouwen dat hij zijn eerste documentaires maakt door het filmen van allerlei, door trucages gecreëerde, gevechten van insecten. De toevlucht tot dieren die verschillende personages spelen wordt op deze manier zijn handelsmerk zoals in zijn voornaamste productie Le Roman de Renart (1929). Hij wordt beschouwd als één van de voorlopers van de animatiefilm.
KOEN THEYS (1963)
Woont en werkt in België. Vanaf het begin van de jaren 1980 behaalt hij zijn eerste internationale successen in het medium video. In zijn werk transformeert hij beelden uit de kunstgeschiedenis en uit de wereld van het schouwspel. Auteur van video’s, installaties, foto’s en objecten met als leidraad de val van de iconen van onze cultuur. Sinds 2008 realiseert hij een serie video installaties in de traditie van het ‘le tableau vivant’ van de romantische schilderkunst van de 19de eeuw.
PAUL VAN HOEYDONCK (1925)
Woont en werkt in Antwerpen. Hij stelt zijn werk tentoon in de galerij Dick Wadell in New York vanaf 1964. Dankzij zijn interesse voor de ruimtevaart wordt hij geïntroduceerd bij de Nasa en maakt kennis met de drie astronauten van Apollo 15. Tijdens hun vlucht naar de maan in 1971, nemen de astronauten vier exemplaren van de Fallen Astronaut mee. Eén van deze beeldjes wordt achtergelaten op de maan en gefotografeerd.
De Fallen Astronaut wordt het eerste en enige kunstwerk op de maan. De Fallen Astronaut die tentoongesteld wordt in het museum Rops is één van de vier originele beeldjes die de reis naar de maan heeft gemaakt en komt dus letterlijk van een ‘andere wereld’.
KOEN VANMECHELEN (1965)
Woont en werkt in Limburg. Schilderijen, tekeningen, foto’s, video’s, installaties, kunstwerken in glas en beeldhouwwerken in hout. Het centrale thema van zijn werk is het Cosmopolitan Chicken project waarvan het ultieme doel is ervaringen en een verstandhouding over alle grenzen heen te creëren. Hij tracht alle rassen van kippen te kruisen tot één ras. Zo zou de kip het laatste symbool worden van culturele en genetische diversiteit.
ANGEL VERGARA (1956)
Spaans kunstenaar, woont en werkt in Brussel sinds 30 jaar. Tekeningen, schilderijen, objecten, installaties. Door zijn stappen als Streetman, nodigt hij de toeschouwer uit tot deelname in het midden van een wereld van chaotische beelden. Hij evolueert in zijn werk naar video-installaties en maakt daarnaast ‘filmschilderijen’ waarbij het filmproces wordt afgebeeld.
Publicatie
J.J. Grandville. Un autre monde, het boek bij de tentoonstelling, bevat reproducties van alle bekende tekeningen en de integrale facsimile van het boek van Grandville. Teksten van Ségolène Le Men, professor kunstgeschiedenis aan Parijs Ouest Nanterre La Défense, en van Jan Ceuleers, auteur van teksten over de avant-garde.
Uitgeverij Pandora, Franse tekst, 240 pagina’s, 400 illustraties, formaat 31,6 x 22,5 cm, 48€.
De catalogus van het hedendaagse luik van de tentoonstelling wordt meegegeven bij aankoop van het boek, en is ook afzonderlijk te koop.
Uitgeverij Pandora, Franse tekst, 96 pagina’s, 70 illustraties, formaat 31,6 x 22,5 cm, 19€.
Français
Grandville est l’un des plus grands caricaturistes français du 19e siècle. Il naît à Nancy en 1803 dans une famille d’artistes et de comédiens, monte à Paris en 1825, et se fait très vite une renommée grâce à ses dessins originaux et virtuoses qui allient veine caricaturale et grande fantaisie. Sa carrière, très productive, se termine de façon abrupte à son décès en 1847.
Un autre monde, son chef-d’oeuvre, paraît en 1844. Dans cette fresque merveilleuse et critique à la fois, la relation habituelle entre texte et image est inversée. Ce sont les dessins qui priment sur le texte : Taxile Delord, auteur du récit, illustre les trouvailles de Grandville ! Un autre monde, avec ses transformations, visions, fantasmagories, rêveries, zoomorphoses, apothéoses et autres bizarreries, se veut le reflet d’une époque où le public est en permanence surpris par les innovations industrielles, médicales et scientifiques. Grandville en tant que professionnel d’un secteur en pleine expansion, l’industrie du divertissement, sait comment enchaîner les surprises, avec des images qui se rapportent par exemple au théâtre populaire qui remporte un vif succès, aux attractions de fêtes foraines, aux dioramas. Mais entre les lignes si étonnantes et si virtuoses de ses dessins se lit sans grande peine une vision critique de ses contemporains qui semblent s’adonner sans réserve au « progrès » organisé par une économie qui achète aussi la politique
L’exposition présente une introduction à la vie et la carrière de Grandville avec des autoportraits, des documents imprimés (affiches, annonces, livres, journaux) et une sélection de son oeuvre de caricaturiste. Puis, le visiteur plongera dans Un autre monde, évoqué à travers une centaine de pièces : dessins originaux pour le livre, dessins qui préfigurent certaines images, autographes, exemplaires de l’édition originale. Une trentaine de gravures pour Un autre monde sont également présentées au public, permettant de faire le lien entre dessin original et oeuvre diffusée par le biais du livre.
Notons que depuis 1986 à Nancy, il n’y a plus eu d’exposition de dessins de Grandville et que la plus grande partie des dessins réalisés pour Un autre monde n’ont jamais été montrés. La plupart des dessins sont prêtés par la collection Ronny et Jessy Van de Velde, à laquelle s’ajoutent des dessins et des documents d’institutions nancéennes (Musée des Beaux- Arts, Musée Lorrain et Bibliothèque), par le Musée Carnavalet (Paris) et par diverses collections privées.
L’univers merveilleux et étrange de Grandville a inspiré bien des artistes après lui, depuis les surréalistes jusqu’aux artistes contemporains. Une belle place sera donc accordée à des pièces modernes et contemporaines de Marcel Broodthaers, César, Peter De Cupere, Charles Doudelet, Fred Eerdekens, James Ensor, Jan Fabre, Francisco de Goya, On Kawara, Desmond Morris & Congo, Panamarenko, Odilon Redon, Paul Van Hoeydonck, Koen Vanmechelen, et Angel Vergara (qui représente la Communauté française à la 54e Biennale de Venise).
Le talent de Grandville est absorbé par le mouvement moderne et on en retrouve des échos dans notre culture de l’image, ainsi que le démontrent des films de Georges Méliès, des Frères Lumière, de Ladislas Starevitch, de Charlie Chaplin, de Serge Vandercam en collaboration avec Christian Dotremont, et une vidéo d’artiste de Koen Theys.
Cet été, c’est donc à la découverte d’Un autre monde que le musée Rops vous convie !
|
|
