Pinetum Blijdenstein

Van der Lindenlaan 125  Plattegrond via Google
1217 PJ Hilversum, Nederland
T 035-6231123
 info@pinetum.nl
www.pinetum.nl
Januari t/m december, werkdagen:
maandag t/m vrijdag 09.00 - 16.00 uur

Van 1 april t/m 31 oktober:
ook op zaterdag, zondag en feestdagen 12.00 - 16.30 uur

entree Ä 2,50

Overige informatie

Het Pinetum Blijdenstein werd gesticht door Benjamin Willem Blijdenstein. Blijdenstein werd in 1839 in Enschede geboren. Zijn vader was oprichter van de Twentsche Bank in Amsterdam. Toen zijn vader in 1866 overleed nam hij de leiding van de bank op zich. Hij gaf er de voorkeur buiten Amsterdam te gaan wonen. Zijn keuze viel daarbij op Hilversum, dat aan de vooravond stond van een onstuimige groei.
+ + lees meer...

Blijdenstein kocht een stuk grond aan de 's-Gravelandseweg om daar een buitenplaats te vestigen. Als architect voor het landhuis viel de keuze op I. Gossschalk. Deze ontwierp het huis, villa Vogelenzang, dat in 1883 gereed kwam, in de neorenaissancestijl met een hoge ronde toren waarvandaan men uitzicht had op de Zuiderzee. Ook was er een glazen tropische kas. De tuin was deels ingericht als siertuin, deels als landschappelijke tuin. Blijdenstein reserveerde twee hectare van zijn landgoed tussen de huidige Jonkerweg en de latere Van der Lindenlaan voor het verzamelen van exotische planten en bomen. Zijn interesse in botanische tuinen was ontstaan toen hij in Londen werkte en daar bevriend raakte met de directeur van de koninklijke botanische tuin Kew Gardens. Het gedeelte van de tuin aan de Van der Lindenlaan diende in eerste instantie als groente- en fruittuin, met kassen voor de kweek van exotische vruchten. Het werd aan twee zijden omgeven door een fruitmuur in de vorm van een 'warmtemuur', zo genoemd omdat hij is uitgevoerd met een spouw.
In 1909 liet Blijdenstein een pinetum in Engelse landschapsstijl ontwerpen door tuinarchitect H. Copijn. De tuin kreeg gebogen paden met slingerend verloop om de indruk van oneindigheid te wekken en verrassingseffecten te creŽren. Blijdenstein bleef intensief contact houden met Kew Gardens en zaden en bomen uitwisselen. Zo stuurde hij zijn tuinman regelmatig naar Londen om daar de kneepjes van het vak te leren. Zijn doel was een zo compleet mogelijke coniferencollectie tot stand te brengen. In 1903 gaf hij opdracht aan architect J. W. Hanrath om een ontwerp te maken voor een woning voor de hoofdtuinman van Vogelenzang. Het huis fungeert ook nu nog als beheerderswoning.

Gulden Boek
Behalve bankier en verzamelaar van coniferen was Blijdenstein ook een figuur van betekenis voor de Hilversumse gemeenschap. Hij zat een aantal jaren in de gemeenteraad. Blijdenstein overleed in 1914. Hij werd ingeschreven in het Gulden Boek van de gemeente Hilversum.

Onderdeel Hortus Botanicus
Na zijn overlijden bleek de instandhouding van de buitenplaats een te zware last voor de familie. In 1928 werd het terrein daarom verkocht aan de N.V. Gooisch Grondbezit, die het verkavelde en er woningen bouwde. Zo ontstond de huidige Laan van Vogelenzang, waar nog steeds een paar bomen staan van het oorspronkelijke landgoed. Voor de monumentale villa Vogelenzang bestond geen belangstelling, zodat deze werd gesloopt. Het pinetum viel buiten de grondoverdracht. Voor dit gedeelte van de tuin had Blijdenstein testamentair bepaald dat het als wetenschappelijk instituut behouden zou blijven. De familie bood het pinetum tevergeefs aan aan de gemeente Hilversum en de Universiteit van Wageningen. Uiteindelijk werd de tuin in 1929 aan de gemeente Amsterdam geschonken omdat het hoofdkantoor van de Twentsche Bank daar stond. De gemeente gaf het vervolgens in beheer bij de Hortus Botanicus van de Gemeente Universiteit Amsterdam. In de akte van schenking werd bepaald dat het geschonkene altijd bestemd zou blijven voor het pinetum en dat bij opheffing van het pinetum het eigendomsrecht zou vervallen aan de erfgenamen Blijdenstein.

Stichting Pinetum Blijdenstein
Als onderdeel van de Amsterdamse Hortus Botanicus speelde het pinetum als mini-hortus van 1,4 ha jarenlang een belangrijke rol in het wetenschappelijk onderzoek dat aan de Universiteit van Amsterdam werd verricht. Aan het eind van de negentiger jaren werd het voortbestaan van het Pinetum echter onzeker. Zowel de Universiteit van Amsterdam, de gemeente Hilversum als de gemeente Amsterdam lieten weten van hun verplichtingen jegens het Pinetum af te willen. De tuin werd daarom in erfpacht overgedragen aan de Stichting Pinetum Blijdenstein. Deze stichting is thans verantwoordelijk is voor het beheer en de exploitatie van het Pinetum met zijn collectie coniferen, die behoort tot de meest complete in de wereld.

Coniferen
Van deze groep planten zijn verreweg de meeste leden wintergroen, en ze zijn allemaal kegel- of kegelbes-dragend. Zowel de naalden (bladeren!) als de schubvormige bladeren blijven vaak meerdere jaren aan de bomen zitten. Uitzonderingen hierop zijn de Larix, de Pseudolarix, de Ginkgo, de Metasequoia en de Taxodium; de Larix is hiervan de meest bekende. Coniferen zijn windbestuivers. Ze behoren tot de Gymnospermen, of naaktzadigen. Zij komen voor op alle delen van de aarde (met uitzondering van de polen) en vormen dan ook de belangrijkste groep planten ter wereld. Ze kenmerken zich door hun vermogen, onder vaak extreme omstandigheden te kunnen groeien. In de ontwikkeling van de naalden zien we belangrijke aanpassingen terug. Coniferen die op of vlakbij de poolcirkel groeien hebben kleine, vaak bijna ronde naaldjes, omdat de graad van verdamping daar laag is. In de tropen zijn de naalden meest groot en plat. Dat garandeert een grote verdamping (afkoeling!) van de plant.

Het Pinetum bezit bijna vierhonderd soorten uit zowel de gematigde streken als de tropen en subtropen; het biedt een thuis aan een keur van met uitsterven bedreigde soorten, maar ook de "gewonere" bomen uit onze tuinen treffen we er aan. Op de rode lijst worden tweeŽnzestig zeer ernstig bedreigde soorten aangegeven; hiervan heeft het Pinetum er veertien in de collectie.

Cycaspalmen
Cycaspalmen of CycadeeŽn zijn de oudste nog levende vorm der Gymnospermen. Deze bijzondere groep van planten vinden we in zowel de oude als in de nieuwe wereld. Het zijn vaak als palmen uitziende planten met grote, knolvormige stammen. Ieder jaar maken ze een nieuwe bladerenkroon en, als de planten oud genoeg zijn, mannelijke of vrouwelijke kegels.

Geen der CycadeeŽn mag als winterhard worden beschouwd, zodat het Pinetum de planten in de grote kas heeft ondergebracht, in een eigen biotoop. Tijdens de zomermaanden staan de meeste buiten. Naast enkele zeldzame soorten als Encephalartos lehmanii (Zuid-Afrika) en Cycas apoa (Nieuw Guinea) komen we ook de Cycas revoluta tegen. Deze vredespalm is gewoon te koop in de tuincentra.

Ephedra's
Buitenbeentjes binnen de groep van de coniferen, die net buiten de Gymnospermen vallen. Het zijn veelal onooglijke planten die maar weinig in een mens wakker maken. Op het eerste gezicht lijken ze allemaal op elkaar; een uitzondering hierop is er niet echt. Ze zien er uit als dik gras, of misschien wel meer als paardestaarten (Equisetum). De plant komt voornamelijk voor op de ruige bodems van bergachtige streken.

Van de planten wordt het bekende ephedrine gewonnen, voor gebruik in de medische wereld. De zaden zijn erg in trek in Amerika en Zuid-Oost AziŽ, waar men er thee van trekt. De collectie van het Pinetum omvat vierendertig soorten en is daarmee waarschijnlijk de grootste van de wereld.

Tasmaanse planten
Sinds 2001 heeft het Pinetum een Tasmaanse plantenhoek, voor de ingang van de grote kas. Naast een grote verzameling boomvarens (Dicksonia antartica) groeit daar een grote collectie endemisch (alleen op TasmaniŽ) levende planten, die in hun voortbestaan worden bedreigd en tijdens de zomermaanden een zeer exotische tint aan de tuin geven.Een ware bijzonderheid is de Lagarostrobus franklinii, een conifeer van TasmaniŽ, waarvan de moederplant veertienduizend jaar oud is! Ook komen we verschillende naar menthol ruikende planten tegen.

Rhododendrons
Deze groep kennen we allemaal. Het zijn de planten die we in april vaak in grote tuinen en parken zo prachtig kunnen zien bloeien. Deze meest rode, witte en paarse soorten zijn er slechts drie van de meer dan honderd, voor het overgrote deel uit het wild verzamelde species, die het Pinetum tot haar collectie mag rekenen.

Maar eigenlijk begint de bloei al in februari, en stopt pas in augustus! En buiten de bloeitijd is de variatie van bladeren alleen al de moeite waard om deze planten in de tuin te hebben. Naast de soorten uit de gematigde gebieden groeien er in het Pinetum ook variŽteiten uit de (sub)tropen, de Vireya Rhododendrons. In de collectie zijn Rhododendrons te vinden met blaadjes van drie tot vierhonderdvijftig millimeter lengte. De verzameling is het hele jaar de moeite van het bekijken meer dan waard.

De Nationale Plantencollectie
In Nederland kennen we zeventien botanische tuinen, die beschikken over plantencollecties met een wetenschappelijke achtergrond. Gezamenlijk omvatten zij vele tienduizenden exemplaren. De collecties zijn verenigd in de Nationale Plantencollectie (NP).

Maar niet alle planten of groepen komen in aanmerking voor toelating tot de NP, die wordt gecoŲrdineerd en actief gecontroleerd door de Stichting Nationale Plantencollectie. Tuinen hebben zich in de loop van de jaren op basis van onderlinge afspraken vergaand gespecialiseerd. Doelstelling was het realiseren van een brede spreiding, in diversiteit, van de planten op aarde.

Pinetum Blijdenstein verzorgt een aantal belangrijke specialisaties binnen de NP en is, verhoudingsgewijs, een van de grootste participanten. Het Pinetum kent breedte- en dieptespecialisaties. Breedtespecialisatie: Een tuin tracht van alle soorten binnen het verzamelgebied minimaal ťťn plant te tonen. Dieptespecialisatie: Van een soort worden meerdere exemplaren getoond, maar van verschillende locaties.

Binnen het kader van de breedtespecialisatie onderhoudt het Pinetum de volgende groepen:
* Coniferen
* Rhododendrons
* Ephedra's
* CycadeeŽn
* Tasmaanse planten
Speciaal gericht op dieptespecialisatie, beschikt het Pinetum over
* Coniferen
* Ephedra's


Exoten Troost
11/9/2010 - 29/9/2010
Margreeth Leopold
6/3/2010 - 14/3/2010


Galeries.nl is sinds begin mei 2018 weer in de lucht, maar om de site up-to-date te houden ben ik op zoek naar vrijwilligers die bereid zijn om actuele exposities toe te voegen. Mail naar info@galeries.nl indien u hiervoor belangstelling heeft.

Op deze plek, in de laatste kolom, kunnen advertenties worden geplaatst.

Meer info over adverteren

Benno Tutein Nolthenius