Ria van Eyk  (1938)

Over de kunstenaar
Geboren in Venlo. Woont en werkt in Eindhoven.

Opleiding
Academie voor Industriële Vormgeving, Eindhoven, textielvormgeving (1955-1959)

Ria van Eyk geldt als een belangrijke pionier in de abstracte, non-figuratieve textielkunst die vanaf de jaren ’70 van de 20ste eeuw in Nederland gestalte kreeg. De inzet van Van Eyk en anderen was om textiel als een volwaardig beeldend medium te zien en los te komen van het louter ambachtelijk imago. Met haar werken in textiel verwierf Ria van Eyk ook haar grootste bekendheid. Veel van dit werk vervaardigde zij in opdracht, waaronder het tapijt in het werkvertrek van Koningin Beatrix in Paleis Noordeinde in Den Haag, het 600 m² grote ‘Sterrenhemeltapijt’ voor de Burgerzaal van het Paleis op de Dam en vele monumentale wandkleden voor openbare gebouwen en bedrijven.

Begonnen als ontwerpster in de textielindustrie en nog enige tijd werkzaam bij atelier Het Paapje, raakte zij in het midden van de jaren ‘60 gefascineerd door het vrije textielwerk van de Poolse Magdalena Abakanowicz en later door het werk dat zij op de Biënnales van Lausanne zag. Ria van Eyk besloot beeldend kunstenaar te worden in plaats van zich te verbinden als ontwerpster aan de industrie. In deze Biënnales van Lausanne, waar vernieuwingen in het wandkleed voor het eerst een plaats kregen, vonden tal van internationale kunstenaars een forum. Wandkleden moesten in hun ogen geen ‘vertalingen’ van een schilderij in textiel zijn. In plaats van de voorstelling werd het uiterlijk - de textuur - van de kleden belangrijk. Non-figuratieve wandkleden bepaalden de toon. Ook Ria van Eyk voelde zich aangetrokken tot deze vormentaal, niet in de laatste plaats door haar interesse voor de geometrische abstracte kunst, het constructivisme en het functionalisme.

Ria van Eyk legde zich in haar geweven wandkleden toe op ‘concrete kunst’. Kunst waarin de kunstenaar door het gebruik van een geometrische vormentaal zijn onafhankelijkheid van de werkelijkheid wil benadrukken. De wandkleden van Ria van Eyk verkondigen dit credo van het constructivisme: Kleur, lijn en vorm zijn één geheel en allesbepalend voor het ontwerp. Juist met de weeftechniek, waarbij horizontalen en verticalen een raster vormen, kan een regelmaat en helderheid worden geschapen. Picturale voorstellingen vertonen deze helderheid niet. Met de geometrische structuren wordt de taal van het materiaal gesproken.
In de wandkleden van Van Eyk vormen elementen uit de natuur vaak een inspiratiebron. Bijvoorbeeld in het wandkleed ‘Bollenvelden’ (1978). De bredere verticale rechte lijnen in tinten van geel, groen, paars, blauw, oranje en rood zijn onderbroken door smalle horizontale lijnen in zwart en wit. De symmetrie die wij kennen van deze Hollandse velden is in dit kunstwerk wondermooi geabstraheerd in een fel kleurenpalet. De kleuren worden enigszins in toom gehouden door de bovenste en onderste rand van het kleed dat in respectievelijk een zwart-wit blokkenpatroon en in horizontale, golvende lijntjes in diezelfde kleurstelling is uitgevoerd.
‘Sterrenhemel’ (1976) heet het kleed waarbij op een hemelsblauw fond dunne, rode, gele, witte en lichtblauwe lijntjes in uitvergroot raster de oplichtende sterren aan het donkere, heldere, firmament verbeelden.

Vanaf de jaren ’80 wordt het kleurenpalet van Ria van Eyk zachter door het gebruik van pasteltinten (waarvoor zij veel kleurproeven doet) en het gebruik van zwart en wit. Een prachtig voorbeeld is het kleed ‘Zonder titel’, in 1980 vervaardigd. Het is opgedeeld in twee delen. Het bovenste deel heeft horizontale lijnen in afwisselend wit en zwart, het onderste deel bestaat uit verticale, loshangende ‘stroken’ in diezelfde kleuren maar met diepblauwe uiteinden. Dit deel geeft aan dit strakke kleed een onverwacht zwierig effect. Een smalle, in diep blauw geweven rand als afsluiting aan de bovenkant, voegt daar een subtiele nuance aan toe.
Het seriematige dat de kunstenaar aantrekt is bijvoorbeeld te zien in het werk ‘Etudes Shadow Range´ (1983).
Het wandobject doet denken aan een muzikaal oefenstuk waarbij de noten steeds weer opnieuw, in een ander tempo en ritme worden aangeslagen.
Moderne ambachtelijkheid en een heldere vormentaal zijn de verbindende en bepalende elementen die samen komen in de geweven wandkleden van Ria van Eyk. Hier toont zich de hand van de meester, een fijnzinnige en kloeke hand, die kleuren en lijnen tot een schoonheid weet te brengen, in de vorm van een helder en visueel teken aan de wand.

De volgende musea/instellingen hebben werk in hun collectie:
Het Noordbrabants Museum, Den Bosch
Stedelijk Museum Amsterdam, Amsterdam
Textielmuseum Tilburg, Tilburg

Vertegenwoordigd in de volgende bedrijfscollecties:
Kunstcollectie KPN, Den Haag
TNT Post Kunstcollectie, Den Haag

De volgende instellingen hebben werk in stock:
AkkuH - Aktuele Kunst Hengelo, Hengelo
Kunstuitleen Flevoland (De Kubus), Lelystad
Instituut Collectie Nederland (ICN) (RCE), Amsterdam
SM's Kunstuitleen, Den Bosch

Publikaties
Ria van Eyk: Leven en werken
Toon publikaties met afbeeldingen in apart venster