Stefan Annerel  (1970)  

Glimmende geschiedenis
De alchemie van Stefan Annerel

Je kunt de abstracte kunst van Stefan Annerel net zo goed extreem figuratief noemen.
+ + lees meer...

De motieven en de kleuren komen vers uit de werkelijkheid. Of liever: uit de alledaagsheid. Van een plastic zak, een wasdoek of een kussensloop uit een goedkope winkelketen. Het weefmotief van de draagtas waarmee de merendeels allochtone bewoners van Borgerhout, Antwerpen naar de wasserette trekken. Een voetbalshirt of een onbestemde lap stof, gevonden in een kraam op een vroegmarkt. Een reclame uit een beduimeld tijdschrift of een catalogus van een doe-het-zelf-zaak. Het zelfgemaakte logo van een plaatselijke nachtwinkel. Het troosteloze uithangbord van een dubieuze import-exporthandel. Het pakpapier van een oriëntaalse supermarkt.
De kleine merken en patronen van deze tijd. Huiselijk, burgerlijk, tweedehands, lokaal, particulier. Maar eigenlijk net zo universeel als de grote visuele voetafdrukken van de globalisering.

Hij kopieerde (schilderde, knipte en plakte) die patronen eerst op piepkleine formaten, ongeveer 1 cm bij 2, die hij aanbracht op fiches. Die klassieke fichebak was en is nog steeds de basis. Als een collectie stafkaarten die samen zijn territorium, zijn universum vormen. Zijn schetsboek. Zijn verzameling polaroids. Zijn Atlas.
Het samenstellen ervan heeft vijf à zes jaar geduurd. Al die tijd had dit monnikenwerk geen duidelijke finaliteit. Er was geen programma, geen uitgestippeld parcours.

Er was wel een tussenstap. In kringloopwinkels kocht hij ingekaderde reproducties, waarop hij vervolgens zijn motieven en patronen ging reproduceren. Op een reproductie van een werk van Man Ray kwam een met acryl bijgewerkte collage van zijn hand, die hij ‘Ray’ noemde. Een collage op een foto van Hans Opdebeeck werd ‘Hans’. Een andere, op een folder van een jeansmerk, ‘Blue Jeans’.

En toen kwam er alchemie in het spel. In plaats van zijn bijgeschilderde collages op traditionele wijze te ‘vereeuwigen’ achter een glasplaat, bedacht hij dat hij ze misschien net zo goed kon laten ‘stollen’ in een laag hars. Met dat idee kwam een proces van eindeloze deconstructie en reconstructie op gang, en vooral ook een van extreme uitvergroting en ‘verglanzing’.
Elk werk van Stefan Annerel bestaat vandaag uit een basis van hout en/of glasplaat waarop met repen papier, stukjes stof, plasticfolie, airbrush en acryl een eerste collage is aangebracht. Daarover liggen 6 tot 7 lagen hars, waarop telkens is voortgewerkt met verf. Het verwarmde, vloeibare hars wordt ’s avonds in zijn atelier over de werken gegoten die er klaar voor zijn, zodat ze tegen de ochtend min of meer droog zijn en gereed voor verdere bewerking.
De eerste werken volgens dit procédé waren nog betrekkelijk klein (de kringloop-kaders), maar met de beheersing en het zelfvertrouwen groeiden ook de formaten. Nu maakt hij series van 110 x 140 cm, en zelfs van 125 x 175 cm. Groter zou hij ze zijn atelier, op de zolderverdieping van zijn huis in Borgerhout, niet meer uit krijgen. Met al die lagen hars in een metalen kader wegen ze bovendien loodzwaar.
De banaliteit en de alledaagsheid hebben glans gekregen. Glasharde glans. Tastbaar en onmiskenbaar, maar ook illusoir en bedrieglijk als glans nu eenmaal is. Sombere, vale beelden uit gratis catalogi zijn omgewerkt en opgewerkt tot krachtige kleurvlakken die uit dure glossy’s lijken te komen. De herkomst van de beelden werd verdonkeremaand, hun geschiedenis uitgevlakt en vervalst.
Zo komt de visuele eenvoud, de drukte en chaos van de volksbuurten straks de lofts in de havenbuurt en de villas in suburbia binnen. Gerecycleerd, gestileerd, gepolijst.

Maar ook dat is weer een illusie. Want als je goed kijkt - diep in het beeld - zie je de werkelijkheid nog. Er ligt een haar in het hars. Hier een rafel stof, daar een spoortje vuil. Zoals op een macro-opname die met een telelens is gemaakt.
Zoals in een ogenschijnlijk inktzwart vlak van Rothko het geel van vijf lager dieper resoneert.
Zoals een onrustig, barok interieur van Matthias Weischer vaak bestaat uit een desoriënterend veelvoud van rustgevende vlakken.
Je kunt de abstracte kunst van Stefan Annerel net zo goed extreem figuratief noemen, omdat het onderscheid tussen abstract en figuratief in dit geval een abstractie lijkt.

PS: Het werk van Stefan Annerel is ook uitermate geschikt om vingerafdrukken op achter te laten. Glimmende geschiedenis laat zich makkelijk opnieuw beduimelen.

Danny Ilegems

Danny Ilegems is journalist en criticus. Samen met Mauro Pawlowski en Vincent Loozen stichtte hij de coöperatieve vereniging Beauty Is Your Duty, actief op het snijvlak van muziek, media en beeldende kunsten.



Van vroeger, als kind, herinner ik me het volgende experiment: je herhaalde een woord – stoel bijvoorbeeld, of schoorsteen – zo vaak, dat het volledig van zijn betekenis los kwam. Op zo’n moment verwees het niet langer naar zijn inhoud, maar was het verworden tot een paar letters op rij, een betekenisloos gegeven. Eenzelfde ervaring kan je hebben tijdens het bekijken van een tijdschrift, laten we zeggen een glossy, waarin gespeeld wordt met verschillende kleurvlakken. Normaal gezien blader je daar snel doorheen, maar soms blijft je blik lang gevangen door één bladzijde en begin je je vragen te stellen als: ‘Wat is voor- en wat is achtergrond?’, ‘wat werd eerst gedrukt en wat daar overheen?’ Beide ervaringen hebben iets van een zinsbegoocheling, een moment waarin de hersenen de zintuiglijke ervaring vooruit lijken te snellen.

Het is dit gegeven dat Stefan Annerel tot het onderwerp van zijn schilderijen gemaakt heeft. Die zijn op het eerste gezicht eenvoudig leesbaar. Het zijn aanlokkelijk hoogglanzende, abstracte ‘doeken’, waarin horizontaal en verticaal geschilderde banen van verschillende breedten bonte kleurvelden tot stand brengen: oranje, turkoois en zwart, groen, lime en wit, rood, oranje en donkerblauw, paars en groen… De doeken hebben wel wat weg van lapjes ruitenstof, in alle mogelijke combinaties en in verschillende maten. In presentaties trekt Annerel de kleurbanden vaak door op de wand waar ze de schilderijen visueel ondersteunen die er boven, onder, op of tussen hangen.
Nader beschouwd blijkt ook het werk van Annerel zinsbegoochelend: wat een plat vlak lijkt, blijkt uit veel verschillende lagen over elkaar heen te bestaan, wat geschilderd lijkt, kan ook tape zijn en aan de basis van wat abstract lijkt, ligt soms een figuratief gegeven ten grondslag. Zich inspirerend op goedkope stoffen en gebruiksvoorwerpen die tekenend zijn voor elke gemiddelde winkelstraat, zoals Wibra-theedoeken, stoffen waarin kleuren ongegeneerd met elkaar vloeken, de rood-wit-blauwe en geel-oranje-groene tassen waarmee menigeen naar de wasserette trekt, maar ook afbeeldingen van 13-in-een-dozijn prenten of uit tijdschriften, bouwt Annerel zijn ruitpatronen omzichtig op. Een enkele keer neemt hij deze materialen ook als ondergrond. Daar bovenop vlecht hij banen verf en felgekleurde of bruine tape door elkaar heen. De ene keer laat hij verf en tape zichzelf spelen. De andere keer probeert hij ze elkaars gedaante te laten aannemen: dan begint hij met het schilderen van een ruit en maakt hij de baan verder af met tape in dezelfde kleur, suggereert hij een hele baan tape met verf of plakt hij tape, haalt hij die weg en schildert hij de structuur die zo ontstaat na.

Bouwpakketjes zijn Annerels schilderijen als het ware, of ‘Maquettes’ zoals hij ze zelf noemt, nauwkeurige evenwichtsoefeningen, die hun voltooiing vinden in een toplaag kunsthars. Decoratief werk, maar zeker niet braaf. Spanning ontstaat doordat de schilderijen helemaal niet zo netjes afgewerkt zijn: banen lopen soms scheef of blijken uiteindelijk net iets te kort, tape is nonchalant afgescheurd of –geknipt, een vlekje verf gaat hier en daar zijn baan eigenwijs te buiten en soms is een rimpeling in de toplaag kunsthars zichtbaar. Maar bovenal weet Annerel op een geloofwaardige manier low culture (goedkope consumptiegoederen) aan high culture (schilderijen) te paren en brengt hij ook in die zin een trompe-l’oeil tot stand.

Anne-Marie Poels
Borgerhout, februari 2007

Exposities (komt nu voorbij)


Werken Toon afbeeldingen in apart venster

toon detailinformatie >>

Galeries.nl is sinds begin mei 2018 weer in de lucht, maar om de site up-to-date te houden ben ik op zoek naar vrijwilligers die bereid zijn om actuele exposities toe te voegen. Mail naar info@galeries.nl indien u hiervoor belangstelling heeft.

Op deze plek, in de laatste kolom, kunnen advertenties worden geplaatst.

Meer info over adverteren

Benno Tutein Nolthenius