Jeroen (Jheronimus) Bosch  (1453-1516)  

Geboren als Jeroen van Aecken (Aken), maar waar en wanneer is niet bekend. Ook wel Hiëronimus Bosch of Jheronimus Bosch genoemd. Hij woonde in 's-Hertogenbosch.

Zijn beroemde oeuvre omvat slechts 25 schilderijen en 8 tekeningen. Beroemde werken zijn 'De tuin der lusten', 'De Verloren Zoon of De landloper', 'Het laatste oordeel', 'De hooiwagen'.
+ + lees meer...

Over het leven van Jheronimus Bosch is weinig bekend en veel gespeculeerd. Rond 1450 werd hij als Jheronimus van Aken in 's-Hertogenbosch geboren. Naar deze Brabantse stad, waar hij zijn hele leven woonde en werkte, noemde hij zich Bosch. Zijn vader Antonius was eveneens schilder. Als lid van de Lieve Vrouwe Broederschap in Den Bosch ontwierp hij een borduurwerk, een kaarsenkroon en een gebrandschilderd raam voor hun kapel in de Sint-Janskathedraal. Tegelijk met Bosch werkte daar Alart Duhameel, de bouwmeester van de kapel en de laatgotische Sint Jan, die in die tijd nog volop in aanbouw was. Daarnaast spreken de archieven over financiële transacties - Bosch was niet onbemiddeld - en over de adviezen die hij gaf over de beschildering van het beroemde, door Adriaen van Wesel gesneden altaarretabel in de kathedraal. Ook is er sprake van een betaling van Philips de Schone, hertog van Bourgondië aan Bosch voor één schilderij, 'Het Laatste Oordeel'.

Topstukken
De schilderijen bevinden zich in Europese en Amerikaanse musea:
- Museo Nacional del Prado in Madrid: De tuin der Lusten, De Hooiwagen en De Keisnijding.
- Städelsches Kunstinstitut und Städtische Galerie in Frankfurt: Ecce Homo.
- Palazzo Ducale in Venetië: De vier Visioenen uit het Hiernamaals.
- Fundacion Lazaro-Galdiano in Madrid: Johannes de Doper.
- Gemäldegalerie in Berlijn: Johannes op Patmos.
- National Gallery of Art in Washington: De Dood van een Vrek.
- Musée du Louvre in Parijs: Het Narrenschip.
- Kunsthistorisches Museum in Wenen: De Kruisdraging en Spelend kind.
- Museum voor Schone Kunsten, Gent: De Heilige Hieronymus en De Kruisdraging.
- Museum Boijmans Van Beuningen: vier originele panelen, waaronder 'De Marskramer' - ook wel 'De Landloper' of 'De verloren zoon' genoemd - en 'De heilige Christophorus'.

Tot de zeven door Bosch in bruine inkt gemaakte pentekeningen behoren onder meer Het Woud heeft oren, het Veld heeft ogen uit Berlijn en Boommens uit de Graphische Sammlung Albertina in Wenen.

Tijdgenoten
Hoe oorspronkelijk en weinig conventioneel Jheronimus Bosch ook geweest moge zijn, hij stond tegelijkertijd in een artistieke traditie van zijn eigen tijd. Dat benadrukt de tentoonstelling door Bosch in de stedelijke cultuur van zijn tijd te plaatsen; de overgang van late gotiek naar de renaissance. Tijdgenoten zijn bijvoorbeeld Dirk Bouts, Geertgen tot St. Jans, Gerard David en Jan Gossaert. Het culturele leven van 's-Hertogenbosch rond 1500: een stad rijker aan zilversmeden, boekverluchters, bouwers en beeldhouwers dan aan schilders. Originele steensculpturen van de Sint-Janskathedraal, edelsmeedwerk, beelden en verluchte manuscripten geven met archeologische vondsten als alledaagse gebruiksvoorwerpen en pelgrimsinsignes een indruk van de materiële cultuur en het kunstzinnige leven in wat toentertijd een 'vrome en playsantelycke stadt' werd genoemd.

Verbeeldingswereld
Bosch schilderde twee categorieën onderwerpen: godsdienstig en werelds-moraliserend. Beide overlappen elkaar wanneer religieuze voorstellingen een waarschuwende boodschap bevatten. Als geen andere kunstenaar schiep Bosch de meest fantastische vergezichten en helse angstvisioenen. Vol satire en ironie verbeeldde hij van mensen hun goede, maar vooral hun slechte eigenschappen. Op ongeëvenaarde manier doorgrondde hij de boosheid van de wereld. Daartegenover stelde Bosch een andere dimensie. Hij had een voorliefde voor heremieten, die zich hadden teruggetrokken uit de aardse wereld vol ondeugden. Ook het leven en lijden van Christus en de heiligen boden Bosch als religieus kunstenaar stof tot het schilderen. Op de tentoonstelling wordt de complexe verbeeldingswereld van Bosch vol symbolen en bizarre beeldspraak opnieuw geïnterpreteerd en helder gemaakt. Prof. dr. Jos Koldeweij, curator van de tentoonstelling in Boijmans: "Een schilderij van Bosch is niet alleen om te kijken, maar ook om te lezen. Beeldlezen bedoel ik, want er zit allerlei beeldtaal in waar men indertijd vertrouwd mee was."
Nieuw bronnenonderzoek en iconografische interpretaties helpen om zicht te krijgen op Bosch' wereldbeschouwing, zijn manier van componeren en zijn beeldtaal, die doortrokken is van tegenstellingen: deugd tegenover ondeugd, verheven naast obsceen, positief en negatief. Dendrochronologisch onderzoek - waarbij de jaarringen in de houten schilderpanelen worden geteld - en ander technisch onderzoek leverden nieuwe bevindingen op omtrent de precieze datering van Bosch' paneelschilderingen en zijn schildertechniek. Ook is er meer duidelijkheid ontstaan inzake oorspronkelijk werk van Bosch en alle door anderen vervaardigde kopieën op paneel en papier.

Hedendaagse en moderne kunst
Bosch heeft nooit aan fascinatie ingeboet. Door de eeuwen heen heeft hij steeds kunstenaars geboeid, niet alleen de surrealisten en fantastisch realisten. Zo heeft Bill Viola een video The Quintet of the Astonished (1999) gemaakt geïnspireerd door Bosch' Doornenkroning (National Gallery, London). Voor sommigen is zijn oeuvre inspiratiebron, anderen slagen erin een atmosfeer op te roepen in de geest van de grote middeleeuwse meester.

Jubileumexpositie in 2016
In het jaar 2016, vijfhonderd jaar na zijn overlijden, organiseert het Noordbrabants Museum een expositie met een groot deel van alle werken van de kunstenaar; 17 van de 24 bestaande schilderijen en 19 van de 20 bestaande tekeningen.

Exposities (komt nu voorbij)

De volgende musea/instellingen hebben werk in hun collectie:
Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
Groeninge Museum, Brugge
Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, Brussel
Musée du Louvre, Paris
National Gallery of Art (NGA), Washington D.C.
Museo Nacional del Prado, Madrid
Museum voor Schone Kunsten (MSK) in Gent, Gent
Städelmuseum, Frankfurt am Main
Paleis Vught, Vught


Werken Toon afbeeldingen in apart venster

toon detailinformatie >>

Galeries.nl is sinds begin mei 2018 weer in de lucht, maar om de site up-to-date te houden ben ik op zoek naar vrijwilligers die bereid zijn om actuele exposities toe te voegen. Mail naar info@galeries.nl indien u hiervoor belangstelling heeft.

Op deze plek, in de laatste kolom, kunnen advertenties worden geplaatst.

Meer info over adverteren

Benno Tutein Nolthenius