1584: Willem van Oranje vermoord te Delft

 
Michiel Jansz. van M...

Over de expositie

Ruim vier eeuwen geleden liep Willem van Oranje rond in de gebouwen van Museum Het Prinsenhof. De prins, die aan de wieg van de Republiek stond, voerde hier de Opstand aan tegen Filips II, landsheer van de Nederlanden en koning van Spanje. Zijn idealen: geloofsvrijheid en tolerantie. Op 10 juli 1584 werd Oranje, bij het verlaten van de eetzaal, op de trappen vermoord. Het museum besteedt weer volop aandacht aan zijn bekendste bewoner ooit. Vanuit verschillende invalshoeken belicht het museum zijn rol in de Opstand. Schilderijen, pamfletten, (spot)prenten- de Nederlandse Opstand staat bekend als de eerste propagandaoorlog-, historische voorwerpen en het gebouw zelf brengen de geschiedenis in beeld. Bezoekers maken ook kennis met de andere hoofdrolspelers in de Tachtigjarige oorlog zoals Filips II en de hertog van Alva.

1584: Willem van Oranje vermoord te Delft
Hoewel het Filips II is die een prijs op het hoofd van Willem van Oranje zet en daarmee opdracht geeft hem te vermoorden, is er aanvankelijk een sterke band tussen de twee edelen. Karel V is een vaderfiguur voor zowel zijn eigen zoon Filips als voor Willem. Na een grote erfenis van zijn neef René de Chalon neemt Willem van Oranje een voorname positie in binnen de Nederlandse adel. De oudste zoon van Willem de Rijke, van het geslacht Van Nassau, mag zich voortaan de prins van Oranje noemen. Zijn huwelijk met Anna van Buren maakt hem zeer vermogend. In 1559 benoemt Filips Oranje tot stadhouder van Holland en West-Friesland, Zeeland en Utrecht. Filips wil tijdens zijn bewind het landsbestuur hervormen ten koste van de macht van de Nederlandse adel. De adel komt in opstand onder leiding van Willem en protesteert tegelijk tegen de strenge geloofsvervolging. Willem van Oranje heeft sympathie voor het protestantisme maar houdt er ook katholieke vrienden op na. Geloofsvrijheid en tolerantie zijn voor hem belangrijke idealen.

Na de Beeldenstorm, waarbij radicale protestanten de kerken zuiveren van heiligenbeelden, stuurt Filips de hertog van Alva naar de Nederlanden om zijn gezag te herstellen en de opstandelingen te straffen. Hiermee neemt de geschiedenis een dramatische wending. Het conflict loopt uit de hand en leidt tot oorlog. Oranje vlucht naar het Duitse familieslot de Dillenburg en brengt een leger op de been om zijn verloren rechten en bezittingen te heroveren. Hij heeft geen geluk in de strijd. Maar als een geuzenleger er in slaagt een groot deel van het gewest Holland in handen te krijgen, trekt Oranje naar het goed verdedigbare Delft om de Nederlandse Opstand te leiden. Hij neemt zijn intrek in het St. Agathaklooster dat vanaf dan het Prinsenhof zal heten.

Leiden en Alkmaar bevrijd
De door Willem van Oranje aangevoerde troepen verdedigen Leiden en Alkmaar met succes. Het is bijvoorbeeld op aanraden van Willem dat de omgeving van Leiden onder water wordt gezet waardoor de uitgehongerde bevolking van zijn bezetters kan worden bevrijd. Het vertrouwen in het kamp van Willem groeit en Holland komt niet meer in handen van de Spanjaarden. Filips zet in 1580 een prijs op het hoofd van zijn aan populariteit winnende tegenstander. Vanaf dat moment proberen verschillende religieuze fanaten en gelukzoekers Oranje te vermoorden. Hij overleeft ternauwernood een aanslag tijdens een verblijf in Antwerpen en keert terug naar Delft. Daar meldt Balthasar Gerards zich als een Franse protestant met het bericht van het overlijden van de hertog van Anjou. Van de vergoeding die Gerards van de Ontvanger-Generaal ontvangt, koopt hij twee pistolen. Met één daarvan vermoordt hij Willem van Oranje. Hij schiet drie kogels in zijn buik. Twee kogels gaan dwars door het lichaam en slaan ieder een gat in de muur.

Vader des vaderlands
De moed van Oranje leverde hem al tijdens zijn leven de eretitel Vader des Vaderlands op. Hij stond aan de wieg van de onafhankelijke Republiek der Verenigde Nederlanden en mag daarom met recht één van de belangrijkste personen uit de Nederlandse geschiedenis genoemd worden. Bij de nieuwe presentatie over Willem van Oranje treden bezoekers letterlijk in zijn voetsporen. Het zijn immers deze zalen waar hij zelf heeft rondgelopen en van waaruit hij leiding aan de Opstand gaf. Aan het eind van de presentatie wordt geschiedenis echt tastbaar. De kogelgaten in de muur zijn stille getuigen van het tragische einde van een groot man.

Tot slot is te zien hoe twee zonen van Willem van Oranje, Maurits en Frederik Hendrik, de strijd voortzetten. Zij zijn verantwoordelijk voor de uiteindelijke zege. Maurits voert legerhervormingen door die de krijgskansen doen toenemen. Frederik Hendrik verwerft faam als stedendwinger. Onder Frederik Hendrik en Amalia van Solms krijgt het stadhouderlijke hof een koninklijke allure. Frederik Hendrik sterft in 1647. Onder zijn nog jonge zoon Willem II wordt in 1648 de Vrede van Münster gesloten. De Republiek der Verenigde Nederlanden is dan een feit.


Wanneer en waar

  • Expositieperiode was t/m 30 nov 2005
Museum Het Prinsenhof
Sint Agathaplein 1
2611 HR Delft
(015) 260 23 58

open: di t/m zo 11.00–17.00 , gesloten op 31 mrt, 30 apr, 19 mei, 25 dec en 1 jan, entree € 12,00, zie website voor actuele entreeprijzen