Maria Magdalena: zondares van de Middeleeuwen tot vandaag


Over de expositie

Naar aanleiding van de recente aankoop van een schilderij van Alfred Stevens met de voorstelling van Maria Magdalena (1887), organiseert het Museum voor Schone Kunsten te Gent een dossiertentoonstelling. Een selectie uit de miniatuurkunst, de schilderkunst, de beeldhouwkunst en de fotografie, thematiseert het iconografische parcours dat deze heilige van de Middeleeuwen tot op heden heeft afgelegd. De tentoonstelling haakt specifiek in op de verschuivingen in de beeldvorming rond Maria Magdalena. De bezoeker zal in de geschiedenis van het beeld van Maria Magdalena dan ook belangrijke aspecten van de geschiedenis van het westerse vrouwenbeeld als zodanig herkennen.

In een eerste luik komt de iconografische vorming van Maria Magdalena tijdens het Ancien Régime aan bod. Kenmerkend voor de heilige die zich van een zondig leven bekeerde, Christus' voeten waste met haar haren en getuige werd van de Verrijzenis, is haar ambivalentie tussen wulpse vrouw en ascetische boetelinge. De dubbelzinnigheid wordt de basis van een representatie die vrouwelijke zinnelijkheid en contemplatie met elkaar verbindt; die de schoonheid van de vrouw èn de ijdelheid van het bestaan samen op de voorgrond plaatst.

In de 19de-eeuwse en begin 20ste-eeuwse iconografie wordt Maria Magdalena ten dele ontvoogd uit haar devotionele context. In dit tweede luik van de tentoonstelling wordt duidelijk dat de oude visuele conventies zoals haar prachtige haren en de middeleeuwse vanitas-attributen worden aangewend om het bredere spectrum van de "melancholische" en de "mysterieuze, in zichzelf gekeerde" vrouw in de kunst aan te snijden. Het onderwerp van de ascetische, half-naakte Maria Magdalena vindt bovendien aansluiting bij het toenmalige esthetische verwachtingspatroon van de vrouw. Haar lange haren - verhullend en onthullend tegelijk - worden het artistieke (mannelijke) voorwendsel van erotiek en sensualiteit. Ook het schilderij van Alfred Stevens is verankerd in deze iconografische ontwikkeling.

Toen Marlène Dumas haar reeks Maria Magdalena's schilderde, noemde ze hen een "True Bastard Race". De kunstenares wilde de iconografische traditie van Maria Magdalena terugbrengen tot een hedendaags archetype. Ze kwam tot "iconen" waarin de ascetische Maria Magdalena versmolt met de broze modellen van de catwalk. De typologie van Maria Magdalena - wilde haren, het naakte lichaam: uitnodigend èn onthecht -, vertaalt zich soepel naar de actuele artistieke interesses, zoals de vrouwelijke sexualiteit, het uitgemergelde schoonheidsideaal en de grens tussen het animale en het menselijke. Ook in het werk van Berlinde De Bruyckere en Kiki Smith treft men deze thematiek vanuit een vrouwelijk standpunt aan. Het is in dit derde en laatste luik van de tentoonstelling "Maria Magdalena" dat de historische beeldvorming en het actuele vrouwenbeeld elkaar ontmoeten. De iconografische lijnen die werden uitgestippeld worden samengebald tot een feminiene bekommernis, waarin Maria Magdalena's boete verwijst naar de dierlijke zijde in elke mens, waarin haar erotiek ongebrijdelde sexualiteit wordt, en waarin haar melancholie meer weg heeft van verwildering.

In de reeks Museumcahiers van het Museum voor Schone Kunsten Gent verschijnt een dubbelnummer aan 20 euro, volledig gewijd aan de tentoonstelling, met zowel een Nederlandse als Engelse vertaling - 92 pp; 71 ills.


Wanneer en waar

  • Expositieperiode was t/m 6 apr 2003
Museum voor Schone Kunsten (MSK) Gent
Citadelpark
B-9000 Gent
+32 9 2400700

open: di t/m zo 10.00-18.00, entree € 8,00


Kunstenaar

Alfred Stevens